షేరు రూ.10 పెరిగితే డీమార్ట్ ఓనర్ రాధాకిషన్ దమానీకి రూ.40 కోట్ల లాభం ఎలా?
భారత స్టాక్ మార్కెట్ చరిత్రలోనే అత్యంత భారీ, అత్యంత ఆసక్తికరమైన పబ్లిక్ ఇష్యూలలో నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ (NSE) ప్రారంభ పబ్లిక్ ఆఫర్ (IPO) అగ్రస్థానంలో నిలుస్తోంది. భారత క్యాపిటల్ మార్కెట్ నియంత్రణ సంస్థ అయిన సెబీ (SEBI) నుంచి కీలక అనుమతులు లభించడం, సుమారు ఇరవై ఐదు వేల కోట్ల నుంచి ముప్పై వేల కోట్ల రూపాయల మేర భారీ ఇష్యూ సైజుతో పబ్లిక్ మార్కెట్లోకి రావడానికి ఎన్‌ఎస్‌ఈ సిద్ధమవుతుండటం ఇన్వెస్టర్లలో విపరీతమైన ఉత్సాహాన్ని నింపుతోంది. మార్కెట్ వర్గాల అంచనాల ప్రకారం ఎన్‌ఎస్‌ఈ మొత్తం మార్కెట్ వాల్యుయేషన్ ఇప్పటికే ఐదు లక్షల కోట్ల రూపాయల స్థాయిని దాటి దాదాపు 5.2 లక్షల కోట్ల రూపాయల పరిధిలో లెక్కించబడుతోంది. ఈ చారిత్రక పరిణామాల మధ్య దేశీయ స్టాక్ మార్కెట్ దిగ్గజం, డీమార్ట్ (Avenue Supermarts) రూపకర్త రాధాకిషన్ దమానీ పేరు ప్రధాన చర్చనీయాంశంగా మారింది. స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ షేరు ధరలో కేవలం పది రూపాయల స్వల్ప కదలిక వచ్చినా, దమానీ గారి సంపద ఏకంగా నలభై కోట్ల రూపాయల మేర పెరుగుతుందన్న విశ్లేషణ సాధారణ పెట్టుబడిదారులను విస్మయానికి గురిచేస్తోంది. ఒక అనుభవజ్ఞుడైన బిజినెస్ అనలిస్ట్ కోణంలో పరిశీలిస్తే, ఈ భారీ లాభాల అంచనా వెనుక కేవలం అదృష్టం మాత్రమే కాకుండా, మార్కెట్ నాయకత్వాన్ని ప్రారంభ దశలోనే గుర్తించి దశాబ్దాల పాటు నిరీక్షించిన అద్భుతమైన విలువ ఆధారిత పెట్టుబడి వ్యూహం దాగి ఉంది.
తాజా నివేదికల ప్రకారం, రాధాకిషన్ దమానీ తన వ్యక్తిగత పోర్ట్‌ఫోలియోతో పాటు బ్రైట్ స్టార్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్స్, డిరైవ్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్స్ వంటి తమ కుటుంబ అనుబంధ సంస్థల ద్వారా ఎన్‌ఎస్‌ఈలో దాదాపు 3.91 కోట్ల షేర్లను (దాదాపు 39.1 మిలియన్ షేర్లు) కలిగి ఉన్నారు. ఇది ఎన్‌ఎస్‌ఈ మొత్తం జారీ చేసిన ఈక్విటీ మూలధనంలో సుమారు 1.58 శాతం వాటాకు సమానం. గతంలో అన్‌లిస్టెడ్ మార్కెట్ లావాదేవీల ప్రకారం ఈ షేర్ల విలువ సుమారు తొమ్మిది వేల మూడు వందల కోట్ల రూపాయల మేర అంచనా వేయబడినప్పటికీ, ఐపీఓ ఇష్యూ ధర మరియు లిస్టింగ్ అనంతరం ఈ విలువ మరింత భారీ స్థాయికి చేరుకోనుంది. ఈ అపారమైన షేర్ల పరిమాణమే ప్రస్తుత గణాంకాలకు ప్రధాన చోదక శక్తిగా పనిచేస్తోంది. ఆయన వద్ద దాదాపు నాలుగు కోట్లకు చేరువలో ఈక్విటీ షేర్లు ఉన్నందున, మార్కెట్లో షేరు ధర పది రూపాయలు పెరిగితే ఆయన పోర్ట్‌ఫోలియో మార్కెట్ విలువ నేరుగా దాదాపు నలభై కోట్ల రూపాయలు పెరుగుతుంది. అదే విధంగా షేరు ధర పది రూపాయలు తగ్గితే అంతే మొత్తం సంపద తగ్గుతుంది. ఇక్కడ గమనించాల్సిన కీలకమైన అంశం ఏమిటంటే, ఇది ఆయన చేతికి వచ్చే తక్షణ నగదు లాభం లేదా నష్టం కాదు, కేవలం ఆయన ఈక్విటీ హోల్డింగ్స్‌పై లెక్కించే నామమాత్రపు మార్కెట్ విలువ మార్పు (Mark-to-Market Swing) మాత్రమే.
ఈ ఐపీఓ పరిణామాలలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన మరో ఆసక్తికరమైన అంశం రాధాకిషన్ దమానీ గారి నిష్క్రమణ వ్యూహం. సాధారణంగా ఐపీఓ వచ్చినప్పుడు ప్రైవేట్ ఈక్విటీ సంస్థలు, వెంచర్ క్యాపిటలిస్టులు, ప్రారంభ ఇన్వెస్టర్లు ఆఫర్ ఫర్ సేల్ (OFS) రూపంలో తమ షేర్లను విక్రయించి లాభాలను స్వీకరించడానికి ప్రయత్నిస్తుంటారు. అయితే అందుబాటులో ఉన్న తాజా సమాచారం ప్రకారం, రాధాకిషన్ దమానీ ఈ ఐపీఓలో తన వాటాను విక్రయించే ప్రతిపాదనను ఎంచుకోలేదు. అంటే ఆయన తన వద్ద ఉన్న 3.91 కోట్ల షేర్లను పూర్తిగా తన వద్దే అట్టిపెట్టుకోనున్నారు. ఒకవైపు సంస్థ మార్కెట్లోకి వస్తున్న తరుణంలోనూ, తన వాటాను అమ్ముకోకుండా అలాగే ఉంచుకోవడం అనేది ఎన్‌ఎస్‌ఈ దీర్ఘకాలిక వృద్ధిపై, వ్యాపార విస్తరణ సామర్థ్యంపై దమానీకి ఉన్న తిరుగులేని విశ్వాసానికి బలమైన నిదర్శనం. రాబోయే కాలంలో భారత క్యాపిటల్ మార్కెట్ మరింత ఎత్తుకు ఎదుగుతుందని, తద్వారా ఈ ఎక్స్ఛేంజ్ మరింత విస్తృతమైన ఆదాయాలను ఆర్జిస్తుందని ఆయన బలంగా నమ్ముతున్నారనే విషయం దీని ద్వారా స్పష్టమవుతోంది.
రాధాకిషన్ దమానీ పెట్టుబడి విధానాన్ని నిశితంగా పరిశీలిస్తే, ఆయన ఎల్లప్పుడూ పోటీకి ఆస్కారం లేని మోనోపోలీ లేదా డ్యూయోపోలీ వ్యాపార నమూనాలను ఎంచుకోవడంలో ఆద్యుడిగా నిలుస్తారు. భారతదేశ క్యాష్ మార్కెట్ టర్నోవర్‌లో తొంభై శాతానికి పైగా వాటాను, అలాగే ఫ్యూచర్స్ అండ్ ఆప్షన్స్ (F&O) వంటి డెరివేటివ్స్ విభాగంలో దాదాపు సంపూర్ణ మార్కెట్ ఆధిపత్యాన్ని ఎన్‌ఎస్‌ఈ సొంతం చేసుకుంది. ఈ రంగంలోకి కొత్త పోటీదారులు ప్రవేశించి ఇంత భారీ నెట్‌వర్క్‌ను నిర్మించడం దాదాపు అసాధ్యం కాబట్టి, ఎన్‌ఎస్‌ఈకి తిరుగులేని కందకం (Economic Moat) ఉంది. ఈ వాస్తవాన్ని దమానీ చాలా సంవత్సరాల క్రితమే గ్రహించారు. ఎన్‌ఎస్‌ఈ పబ్లిక్ మార్కెట్లకు రాకముందు, దాని అన్‌లిస్టెడ్ షేర్ల విలువ చాలా తక్కువగా ఉన్న సమయంలోనే ఆయన క్రమపద్ధతిలో భారీగా ఈక్విటీని సేకరించారు. మార్కెట్ ఒడిదుడుకులు, ఐపీఓ ప్రక్రియలో ఎదురైన న్యాయపరమైన జాప్యాలు ఎన్ని ఉన్నప్పటికీ తన పెట్టుబడులను కదిలించకుండా నిలకడగా కొనసాగించడం ఆయన ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ శైలికి అద్దం పడుతుంది.
ఆర్థిక పనితీరు పరంగా కూడా ఎన్‌ఎస్‌ఈ అత్యంత పటిష్టమైన గణాంకాలను నమోదు చేస్తోంది. ఇటీవల ముగిసిన జూన్ త్రైమాసికంలో ఎన్‌ఎస్‌ఈ ఏకంగా 3,120 కోట్ల రూపాయల నికర లాభాన్ని ఆర్జించింది. ఇది అంతకుముందు సంవత్సరం ఇదే త్రైమాసికంతో పోలిస్తే సుమారు ఏడు శాతం వార్షిక వృద్ధిని నమోదు చేసింది. దేశంలో డీమ్యాట్ ఖాతాల సంఖ్య వేగంగా పెరగడం, మ్యూచువల్ ఫండ్లలోకి ఎస్ఐపీ (SIP) ప్రవాహం రికార్డు స్థాయిలో కొనసాగడం ఎక్స్ఛేంజ్‌లో జరిగే లావాదేవీల పరిమాణాన్ని నిరంతరం పెంచుతున్నాయి. ఎన్‌ఎస్‌ఈ సంపాదనలో ట్రేడింగ్ కార్యకలాపాలు, ముఖ్యంగా డెరివేటివ్స్ విభాగం కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. ప్రతి ట్రేడ్‌పై లభించే లావాదేవీల రుసుములు, క్లియరింగ్ ఛార్జీలు, రియల్-టైమ్ డేటా ఫీజులు సంస్థకు నిరంతరాయమైన నగదు ప్రవాహాన్ని అందిస్తున్నాయి. భారీ మూలధన ఖర్చులు అవసరం లేని అసెట్-లైట్ బిజినెస్ మోడల్ కావడం వల్ల సంస్థకు వచ్చే ప్రతి అదనపు ఆదాయం దాదాపు నేరుగా నికర లాభాల ఖాతాలోకి చేరుతుంది. ఈ పటిష్టమైన బ్యాలెన్స్ షీట్ కారణంగానే సంస్థ క్రమం తప్పకుండా భారీగా డివిడెండ్లు చెల్లిస్తోంది, ఫలితంగా లిస్టింగ్ కాకముందే దమానీ గారికి ఏటా వందల కోట్ల రూపాయల డివిడెండ్ రాబడి రూపంలో అందుతోంది.
ఐపీఓ అనంతరం సెకండరీ మార్కెట్లోకి ఎన్‌ఎస్‌ఈ అధికారికంగా ప్రవేశించినప్పుడు, సంస్థ షేర్లకు స్వదేశీ, విదేశీ సంస్థాగత ఇన్వెస్టర్ల నుంచి భారీ డిమాండ్ ఏర్పడే అవకాశాలు కనిపిస్తున్నాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రఖ్యాత స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీలు మార్కెట్లలో అధిక పీఈ (P/E) మల్టిపుల్స్ వద్ద ప్రీమియం వాల్యుయేషన్‌తో ట్రేడ్ అవుతున్నాయి. భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రపంచంలోనే అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో ఒకటిగా కొనసాగుతున్న తరుణంలో, భారత క్యాపిటల్ మార్కెట్ వృద్ధిని ప్రతిబింబించే ఎన్‌ఎస్‌ఈకి ఇన్వెస్టర్లు బలమైన ప్రీమియం ఇచ్చే అవకాశం ఉంది. ఒకవేళ లిస్టింగ్ రోజున లేదా ఆ తర్వాత జరిగే ర్యాలీలో షేరు ధర యాభై రూపాయలు పెరిగితే దమానీ గారి సంపద దాదాపు రెండు వందల కోట్ల రూపాయలు, అదే వంద రూపాయల మేర ర్యాలీ సాధిస్తే ఏకంగా నాలుగు వందల కోట్ల రూపాయల సంపద కేవలం ఈ ఒక్క కంపెనీ హోల్డింగ్ ద్వారానే అదనంగా సమకూరుతుంది.
ఈ పరిణామం సాధారణ రిటైల్ ఇన్వెస్టర్లకు సైతం అత్యంత విలువైన ఆర్థిక పాఠాలను నేర్పుతుంది. మార్కెట్లో రోజువారీ హెచ్చుతగ్గుల ఆధారంగా స్వల్పకాలిక ట్రేడింగ్ చేస్తూ లాభాల కోసం ఆరాటపడటం కంటే, బలమైన మార్కెట్ వాటా, పోటీ లేని వ్యాపార నమూనా కలిగిన నాయకత్వ కంపెనీలను ముందుగానే గుర్తించి దశాబ్దాల పాటు హోల్డ్ చేయడం ఎంతటి అపారమైన సంపదను సృష్టిస్తుందో రాధాకిషన్ దమానీ గారి ఈ 3.91 కోట్ల షేర్ల పెట్టుబడి కథ ప్రత్యక్ష నిదర్శనంగా నిలుస్తోంది. ఐపీఓ అనంతరం తన వాటాను అమ్మకుండా కొనసాగించాలనే ఆయన నిర్ణయం, రాబోయే రోజుల్లో భారత ఎక్స్ఛేంజ్ బిజినెస్ మోడల్ మరింత ఉన్నత శిఖరాలకు చేరుకుంటుందనే సంకేతాన్ని పంపుతోంది. దేశీయ స్టాక్ మార్కెట్లలో సరికొత్త మైలురాయిగా నిలవనున్న ఎన్‌ఎస్‌ఈ పబ్లిక్ లిస్టింగ్ వేళ, ఈ పది రూపాయల మార్కెట్ కదలికకు నలభై కోట్ల సంపద మారే గణితం భారత కార్పొరేట్ చరిత్రలోనే ఒక గొప్ప వాల్యూ ఇన్వెస్టింగ్ కేస్ స్టడీగా గుర్తుండిపోనుంది.
About the Author
